Sosyalizmin geri çekilişi, kapitalist neo-liberal iktisadın “güç boşluklarını(!)” teker teker ele geçirmeye çalışması Balkanlarda son yıllarda yaşanan gelişmelerin ana eksenini oluşturuyor. 20. yüzyılın başında büyük trajedilere sahne olan Balkan toprakları, aynı yüzyılın sonunda emperyalizmin kirli yüzü ile bir defa daha karşılaştı; patlak veren kanlı iç savaş ve NATO müdahalesi çerçevesinde bölgenin yeniden şekillendirilmesi günümüze kadar uzayan bir süreci içermektedir. Kosova sorunu, bu şekillendirme zincirinin son halkası olarak karşımızda duruyor.

 
Balkanlar, tarihsel olarak Roma medeniyeti kuşağı içinde yer alan bir bölgedir. Latin ve Rum, Katolik ve Ortodoksluk merkezlerinin birleşme hattındadır. Bizans’ın yarattığı rönesansın Roma medeniyetini daha doğuya taşıması, bunun ardından Osmanlı-Kayı boylarının İslam medeniyetindeki toprak düzeniyle, Bizans-Roma medeniyetindeki üst yapı kurumlarının sentezini yaratması, Balkanların Ortadoğu ile yakın etkileşiminin uygarlık tarihindeki izdüşümleridir. Balkanlarla Ortadoğu’nun yakın etkileşimi, geçmişten günümüze dünya siyasetinin belirleyici unsurlarından biridir.

 
Osmanlı tarihinin maddesi olan toprak sistemi, toprak ekonomi biçimi; İslam medeniyetindeki toprak sisteminin barbarlık süzgecinden geçirilmiş biçimiydi. Medeniyet-sınıflı toplum bozulmasına uğramamış Osmanlılığın Balkanlardaki bezirganlaşmış yönetime karşı halk tarafından sempatiyle benimsenmesi, Horasan erenlerinin Balkan fetihlerindeki ilkel komunacı rolleri, Balkan tarihinde önemli izler bırakmıştır.

 
Sadece eşitlikçi İslam tarikatları Balkanlarda etkili olmuş değildir. Daha önce de belirtildiği gibi Balkanlar, Orta-Batı Avrupa’yı etkileyen Roma medeniyeti ile doğudan gelen İslam medeniyetinin coğrafi kesişme noktasındadır. Hristiyan dünyasının ilkel komünal dinsel hareketleri olan Katharlar ve Rafızi hareketleri de temellerini Balkanlardan alan hareketlerdir. Sparta’da pratik, Atina’da ise düşünsel anlamda güçlü bir ilkel komünal-Stoacı ahlak anlayışı mevcuttu. Stoacılık, daha sonraları ortaya çıkan anarşizmin ve ütopik sosyalizmin temellerini oluşturan bir felsefedir. Bu temellerden kök alan Kathar hareketinin başlangıcı, 10. yüzyılın ilk yarısında yeni doğan feodaliteye karşı bir köylü direnmesi olarak Bulgaristan’da başlamıştır. Bosna topraklarında yaşayan Bogomil mezhebi de Kathar kökenli bir mezheptir.

 
Güney Slavları, göçlerle birlikte Balkan yarımadasına inmişlerdi. Barbar toplum yapısındaydılar, demokratik yöntemlerle yönetiliyorlardı. Bizans’ın bezirganlaşmış yönetim anlayışı zamanla bu toplumda da değişimlere yol açmıştır. Almanya ile Bizans arasındaki ticaret yolunun zamanla Bulgar prenslerinin ellerine geçmesi, Bulgar yönetici sınıflarında zenginliği artırmıştır. Yunanlı bir yazar bu konuda şunu yazmıştır: “Bulgarların hepsi tüccar oldu. Bu yüzden de aralarında bencillik ve ahlak bozukluğu başladı.”

 
Balkanlarda Hristiyanlığın yayılması da bu dönemlere denk düşmüştür. Doğuştan gerici nitelikte olan Hristiyanlık, Balkan coğrafyasının egemen sınıflarının gücünü artırma işlevi görmüştür. “İyi ile kötü arasındaki çekişme, bir yanda feodal kast ve zengin bezirganlar, öte yandan da sömürülen halk; ya da sınıflara bölünmüş yeni toplum ile eşitlikten yana olan eski düzen arasındaki karşıtlığın sembolü oldu”(Max Beer, Sosyalizmin ve Sosyal Mücadelelerin Tarihi). 10. yüzyılın ortasında Bogomil isimli bir kişinin kurduğu hareket, zamanla Sırbistan ve Bosna’ya kadar yayıldı.

 
“10. yüzyılın sonunda ortodoks papazları, Bogomilcileri, yetkililerin sözünü dinlememek; zenginleri suçlamak; toprak sahibi senyörlerin onuruna saldırmak; dinsiz saydıkları devlet memurlarını küçümsemek ve köleleri efendilerine hizmet etmemeye kışkırtmakla suçladılar”(Max Beer, a.g.e).

 
Balkanlarda Bogomilcilere, Katharlara ve Rafızilere karşı kovuşturmalar, Vatikan’ın emriyle başlatıldı ve 15. yüzyıla kadar devam etti. Papalığın sadık gücü Macar haçlı ordularının Bosna’da, Makedonya’da, Sırbistan’da Bogomil ve Katharcılara karşı giriştikleri katliamlar, yerel yöneticilerin, valilerin, prenslerin kendi serflerine yaptıkları muamele sonucu bölge halkları, eşitlikçi derviş-alpleri, ilkel komunacı İslam tarikatlarını kendilerine yakın bulmuşlardır. Osmanlı orduları 1460’larda Balkanlara girdiklerinde Bogomiller İslam’ı tercih etmiş, İslam’a geçmeyen diğer halklar da Osmanlı yönetimini kabul etmişlerdir.

 
Osmanlılıkta toprak yönetiminin dirlikçi-eşitlikçi anlayıştan çıkarak kesim düzenine doğru yol alması, devlet içinde rüşvet ve huzursuzluk, Balkan topraklarının uzun yıllar boyunca Avusturya ile yapılan savaşların sahası haline gelmesi Balkan toplumlarında ilk hoşnutsuzluk tohumlarını atmıştır. Modern sınıfların oluşumuna giden yolda, Balkan ülkelerinde oluşan ticaret burjuvazisi ve Batıdaki burjuva-ulusçu akımların etkisi, zamanla Balkanlarda milliyetçi isyanları beraberinde getirmiştir.

 
Balkan halklarının ulusal gelişimlerinin düşmanlık temelli biçimlendirilmesi, 1912-1913 yıllarında yaşanan Balkan Savaşları ve ondan sonraki emperyalist paylaşım savaşlarında, bölgenin ciddi bir savaş alanı haline gelmesi ve burjuva milliyetçiliğinden güç alan düşmanlıkların daha da şiddetlenmesi yönünde etkilerde bulunmuştur.

 
İkinci Dünya Savaşı sonrası, Balkanlarda emperyalizme karşı verilen kurtuluş mücadelelerinin bir kısmı zamanla sosyalist yönetimlerin kurulmasına doğru gitmiştir. Balkanlarda sosyalist yönetimler kurulurken, öte yandan Amerikan emperyalizminin Ortadoğu’yu yeniden şekillendirme çabalarına Truman Doktrini ile başlaması önemlidir. Truman Doktrini, “komünist istilaya karşı”  Yunanistan ve Türkiye’ye yapılacak yardımları belirliyor, bu ülkelerde gizli savaş örgütlerinin kurulmasının yolunu açıyordu. Yunanistan, savaş yılları boyunca NAZI işgaline karşı direnmiş, savaş sonlarında da ELES-EDAS mücadelesi içinde sosyalizme gitmeye çalışmıştır. Balkanları, Güney Avrupa’yı Ortadoğu’ya bağlayan Yunanistan ve Türkiye gibi iki ülkenin emperyalizm tarafından ilk planda teslim alınan ülkeler olması, Balkanların tarihsel yapısının ve jeopolitik konumunun gerektirdiği bir durumdur.

 
Sovyetlerin dağılması sürecinde Balkanların coğrafi konumu, McKinder’in askeri-karasal teorilerine uygun biçim aldı. Yugoslavya’nın parçalanması, AB’nin lokomotifi Almanya’nın Doğu Avrupa’da “lebensraum(hayat sahası)” siyasetine dönmesi, ABD’nin NATO genişlemesi eliyle Balkanlarda Rusya ve AB’yi kontrol çabaları birbirine iç içe geçmiş olaylar zinciri içinde yaşandı. Neoliberal iktisadın genel sonuçları, özelleştirme, işsizlik, yoksulluk, etnik parçalanma, yerelleşme bu toplumların son 15 yıllık kaderleri haline getirilmiştir.

 
Yugoslavya Federasyonu’nun etnik gruplar arası farklılıkları kontrol etmeye çalışan hassas yönetiminin parçalanması, Tito’nun giderek piyasacılığa kayan sosyalizm anlayışının ve 3. dünyacılığın yarattığı parçalanmalar, Balkanlarda Sırplar, Hırvatlar, Boşnaklar, Arnavutlar, Makedonlar arası kanlı bir savaşa doğru yol aldı. Bugün bu savaşların nelere yol açtığı ortadadır.

 
Son yıllarda, gerek Ortadoğu’daki savaş ve işgal ortamı, gerek Rusya, Çin vb. ülkelerin attığı adımlar, petrol mücadelesi, Balkanları gündemin biraz dışına itmiştir. Ancak, Balkanlarda son zamanlarda yaşanan gelişmeler, gelecekte bu bölgenin dünya siyasetinde yeniden kritik bir noktaya gelebileceğinin işaretlerini taşıyor. Karadağ’ın bağımsızlığı, Arnavut milliyetçiliğinin yükselişi ve Kosova meselesi, uluslararası ortamda Rusya’nın hareket sahasının genişlemesiyle birlikte düşünüldüğünde, önümüzdeki yıllarda Balkanların yeni gelişmelere gebe olduğu anlaşılacaktır.

Kosova Meselesi, Arnavutluk ve Makedonya

 
Soğuk Savaş’ın bitişinin ardından Balkanlarda yapılan büyük operasyon temelde üç ulusu karşı karşıya getirmişti: Hırvatlar, Sırplar ve Boşnaklar. Yugoslavya’nın kanlı parçalanışının en önemli mekanı Bosna Hersek’ti. Avrupa’nın ortasında yıllar boyu yaşanan savaşta, emperyalizmin silahlandırdığı çeteler katliamlar gerçekleştirdiler; sonuçta Dayton Antlaşması ile Bosna Hersek konfederatif bir yönetime geçti. Özellikle, Bosna toprakları içinde kurulan Bosna Sırp bölgesi emperyalizmin Balkanlardaki geleneksel siyasetinin bir yansımasıydı: Önce halkları birbirine karşı silahlandır, sonra da gelecekte tekrar nasıl kullanabilirim diye her türlü kışkırtıcı tedbiri al!

 
Bu şekilde bakıldığında, Kosova konusu da Balkanların patlama noktalarından biri olmaya aday. Bunun böyle olmasının en önemli sebeplerinden biri, Kosova’nın sadece Kosovalılara ait olmayacak kadar “stratejik” önemde olması. Dünya politikasında son yaşanan gelişmelere biraz olsun bakmak birtakım ipuçları verebilir. Seçim atmosferi nedeniyle ne petrol fiyatlarının tarihi tırmanışı, ne euro’nun dolar karşısında değer kazanması ne de Rusya’nın AKKA’dan tek taraflı ayrılması pek gündeme gelmedi. Yine aynı şekilde bu gelişmelerle kısmen bağlantılı olarak ABD Başkanı Bush’un Arnavutluk ziyareti sırasında “ABD’nin sempatiyle karşılandığı tek Müslüman ülke:Arnavutluk” yorumları da dikkatle incelenemedi.

 
Kosova sorunu, yukarda birkaçını saydığımız gelişmelerle paralel ilerlediği için önemli. Bunun yanında “ABD’ye sempati duyan tek Müslüman ülke” Arnavutluk’un gündeminde yoğun olarak yer alan Arnavut milliyetçiliği ve bunun olası sonuçları açısından da Kosova konusu Balkanların sıcak gündemi olma özelliğine sahip. Görünen o ki, emperyalizm Balkanları karıştırmak ve birtakım güncellemeler(!) yapmak için bir halkı daha burjuva milliyetçiliği peşinde koşturmaya kararlı.

 
Balkanların güney bölgeleri, Arnavutların en yoğun yaşadıkları bölge. Bu bölgedeki Arnavutlar, üç ayrı ülkeye-Kosova, Arnavutluk ve Makedonya’ya dağılmış durumda. Bu dağılım ister istemez Makedonya’yı da Kosova sorununun ana oyuncularından biri haline getiriyor.

 
Konuyu daha iyi incelemek için öncelikle Arnavutluk’u ele almakta fayda var. Arnavutluk, sosyalist dönemde Enver Hoca yönetimi altında önemli ülkelerden biriydi. 1990’ların başında sosyalist yönetimin tasfiyesi, pek çok bölgede olduğu gibi Arnavutluk’ta da eski bürokrasi mekanizması içinden yeni zenginler çıkardı, bunun yanında kamu işletmelerinin yağmalanması, kara para, uyuşturucu-silah kaçakçılığı vb. yöntemler Arnavutluk’ta Batı’ya bağımlı bir burjuvazi oluşturmuş durumdadır. Arnavutluk son yıllarda adını en çok banker krizleriyle duyurmuş, yaşanan kriz sonucunda yoksul Arnavut halkının geliri ciddi azalmalar göstermiştir.

 
Arnavutluk’ta giderek ABD-AB güdümlü güçlenen burjuvazinin, pazarını genişletme, Amerikan emperyalizmi adına bölgede üs konumunu devam ettirme hatta güçlendirme planları siyasete “Büyük Arnavutluk” olarak yansımış durumda. Yoksul Arnavut halkı da medyayı kontrol eden güçler aracılığıyla sürekli olarak bu yayılma siyasetine alet edilmeye çalışılıyor. “Büyük Arnavutluk” planları, Kosova, Makedonya ve Yunanistan-Chameria’yı içeriyor.

 
1996 yılında kurulan Kosova Kurtuluş Ordusu-UÇK Arnavutluk egemen sınıflarının yayılma planları için önemli bir silah. UÇK, kuruluşu esnasında özellikle Almanya ve ABD’den büyük destek aldı. Alman gizli servisi BND, 1988’den itibaren Arnavut mafyası üzerinden Arnavut milliyetçiliğine oynamaya başlamıştı. BND, önemli miktarda silah ve mühimmatın da UÇK’nın eline geçmesini sağlamıştı.

 
Kosova halkının özgür yaşama isteği; işbirlikçi Arnavut sermayesi, mafyatik yapılanmalar, UÇK, Alman, Amerikan, İngiliz istihbarat servislerinin elinde Balkanlar için yıkıcı olabilecek Arnavut milliyetçiliğine doğru götürülmektedir. ABD Başkanı Bush’un Arnavutluk ziyareti ve bu ziyaret sonrası ABD’li yetkililerin yaptıkları açıklamalar, Kosova’nın bağımsızlığının sonuna kadar desteklenmesi, BM GK’nin olumsuz kararı durumunda da bir oldu bittiye getirilerek Sırbistan’dan tamamen koparılması yönündedir.

 
Makedonya’ya gelince... Makedonya nüfusu önemli oranlarda Arnavut azınlığı içinde barındırıyor. 1991 yılında bağımsızlığını kazanan Makedonya, 2001 yılında Arnavut gerillaların bağımsızlık isyanlarıyla karşı karşıya kaldı. Yine aynı yıl, AB baskıları sonucu imzalanan Ohri Antlaşması, yerel yönetimlere daha fazla güç tanımaktaydı. 2004’te kabul edilen yeni bölgesel örgütlenme yasasına göre, 123 olan belediye sayısı önce 80’e, sonra 78’e düşürülecektir. Arnavutların bulundukları bölgelerde nüfusun en az %20’sini oluşturmaları durumunda bölge yönetiminde etkin katılım sağlanacaktır.

İlk bakışta azınlıklara verilen normal siyasal haklar gibi görünse de, Ohri Antlaşması hükümlerinin ne amaçlarla kullanılabileceği ortadadır. Bugün bile, UÇK’ya bağlı militanların Makedonya’da ciddi bir güç olduğu düşünülürse, gelecekte Makedonya’nın olası parçalanmalar içine girmesi hiç de imkansız değil. Öte yandan Makedon milliyetçiliğinin de yükselmekte olduğu göz önüne alınmalıdır. Makedonya’da Müslüman Arnavutların tehlikesinin arttığını düşünen Ulusal Makedonya Devrimci Örgütü-IMRO, UÇK’ya karşı mücadeleye çekilebilir.

CIA’nın önemli danışma organlarından RAND’ın 1991 yılında hazırladığı bir raporda Makedonya konusunda şunlar söylenmekteydi: “Makedonya’da merkezi hükümetin zayıflaması halinde özerklik ve hatta bazı Arnavut kasabalarının “Büyük Arnavutluğa” bağlanmasına yönelik talepler artabilecektir. Bu durum da IMRO’nun şiddetli tepki göstermesine ve yerel desteğinin artmasına yol açabilecektir... Makedonya, Balkanlarda yeni bir çatışma sahası teşkil edebilecek ve en kötüsü de yeni bir Bosna Hersek haline gelebilecektir.”  Bugüne yönelik bir mesaj da şu şekilde veriliyor: “Durumun Kosova’da daha da kötüleşmesi ve Makedonya’da da çok büyük ölçüde kötüleşmesi halinde Arnavutluk ile birleşilmesi, tatmin edici olmayan birçok seçenek arasında en ümit verici seçenek olabilecektir”(J.F. Brown, Türkiye:Yeniden Balkanlara mı?).

 
Makedonya, 20. yüzyılın başında Balkanlardaki en sıcak noktaydı. Makedonya’nın önce isyanlarla çalkalanması, Osmanlı yönetiminin bu isyanları bastıramaması sonucunda dönemin emperyalist güçlerinin ortaklaşa doğrudan müdahalesi, Balkan Savaşlarında provası yapılan Paylaşım savaşının patlamasında önemli dönemeçlerden biriydi. Bugün, henüz o noktada değiliz; ancak Kosova sorununun Makedonya’yı çatışma içine sokması, Makedon-Arnavut, Sırp-Arnavut çatışmalarının körüklenmesi, bunlara ek olarak, Sırpların Bosna-Hersek içindeki özerk cumhuriyetlerine yönelik yeni istemlerde bulunması, Kosova sınırları içinde Sırpların yoğun olarak bulunduğu bölgelere yönelik Sırbistan’ın “etkin müdahalesi”, Balkanlarda çok sayıda ülkeyi içine çekebilecek yeni “kriz noktaları” yaratacaktır. Etkin müdahale konsepti içerisinde, kontrol edilebilir istikrarsızlık stratejilerinin bir anda nasıl kontrolden çıkar(tılar)ak “NATO müdahalesi” kapsamında kullanılabildiği daha önceleri çok defa görülmüştü. Bir benzerini yaşamak, çok şaşırtıcı olmayacaktır.

ABD ve AB’nin Balkan Siyaseti

 
Doğu Avrupa, Sovyetler sonrası dönemde Batı emperyalizminin önemli yayılma alanlarından biriydi. Sadece sermayenin yayılma alanı olmasından da öte, Doğu Avrupa ve Balkanlar; iki önemli emperyalist gücün, Avrupa ve ABD’nin stratejik ortaklıklarının devamı açısından da büyük önem taşıyor. Ya da bir başka deyişle, ABD’nin NATO şemsiyesiyle AB’nin doğuya doğru yayılmasını nasıl kontrol edebileceği konusu, Balkanlarda düğümleniyor.

Tabi, burada konuyu ele alırken, Balkanların tek başına bir anlam ifade etmediğini belirtmeliyiz. Balkanlar; Karadeniz, Kafkasya ve Ukrayna ile birlikte düşünüldüğünde daha fazla anlam kazanıyor.

Ukrayna, Rusya için oldukça önemli bir bölge. Ukrayna’nın egemenliği sorunu, Rus jeopolitiği açısından son derece olumsuz bir konu. Bunu, şu şekilde açıklamak da mümkün: “Ukrayna’dan Abhazya’ya dek tüm kıyı boyunca Moskova’nın topyekün ve hiçbir surette sınırlanamayan denetimi, Karadeniz sahillerindeki Rus jeopolitiğinin mutlak gerekliliği sayılır...Karadeniz’in kuzey kıyısı, son derece Avrasyacı ve Moskova’ya merkezileşmiş biçimde tabi olmalıdır.”(Aleksandr Dugin, Rus Jeopolitiği).

ABD’nin Ukrayna konusundaki temel stratejisi, Ukrayna’yı sözde egemen kılmaya ve deniz gücünü Atlantikçi gruplara hizmet etmeye mahkum etmektir. “Karadeniz-Baltık Federasyonu” benzeri kurulacak bir tampon kordonu, Doğu Avrupa’da istikrarsızlığı teşvik edecek bir jeopolitik oluşum yaratacaktır. Brzezinski, AB’nin buradaki rolüne vurgu yapmaktadır: “Avrupa, Amerika’nın Avrasya’daki temel jeopolitik direnek noktasıdır. Amerika’nın Avrupa’daki jeostratejik çıkarları çok büyüktür... Avrupa, Ukrayna, Beyaz Rusya ve Rusya’yla bağlantılar ağı kurarak, bu devletleri ortak demokratik ilkelerin imanlısı yapabilir. Bu devletleri giderek daha bağlayıcı olan bir işbirliğinin içine çekerek, doğuda daha uzaklardaki devletlerde bile manyetik çekim yaratabilir.”

ABD, AB’nin bağımsız, güçlü bir jeopolitik oluşum olarak etkili biçimde hareket edemeyeceğini iyi bilmektedir. Bu nedenle, NATO’nun faaliyet alanlarının genişletilmesi ve AB içi bütünleşmenin ABD kontrolünde ilerlemesi temel stratejik uygulamadır. Bunun en ciddi pratiği, 2004 yılında verilmişti. ABD, Doğu Avrupa’da Avrupa askeri gücüne yol açarken, aynı zamanda eski Doğu Bloku ülkesi olan 7 devleti NATO’ya bağlayarak, 200 bin kişilik müttefik(!) ordusu yaratmıştı.

Polonya’nın ABD’nin yeni “stratejik ortaklarından” biri olarak ön plana çıkması, ABD’ye Baltıklara ve Ukrayna’ya doğru yayılma olanağı sağlıyordu. AB ve NATO içindeki Fransa-Almanya-Polonya işbirliği hattının Ukrayna’yla birlikte genişlemesi, Avrupa’nın jeostratejik derinliğini artıran işbirliği olanakları yaratacaktır, elbette ki ABD emperyalizminin lehine.

Ukrayna’nın bu koşullar altında, Balkan siyasetlerini de belirleyecek temel unsur-jeopolitik eksen olması anlaşılabilir. “Ukrayna’nın kaybı, Rusya’nın jeostratejik seçeneklerini belirgin olarak sınırlandırdığı için jeopolitik açıdan çok önemliydi. Ukrayna’nın bağımsızlığı Rusya’yı Karadeniz’deki hakim konumundan yoksun bıraktı.”(Brzezinski, Rusya’nın Yeni Jeopolitik Konumu).

ABD, Karadeniz kıyısındaki iki ülkeye-Romanya ve Bulgaristan-askeri üsler yerleştirerek, Karadeniz üzerinden Irak, İran ve Kafkaslara ulaşma imkanı kazanmıştır. Kazanılan bu ödülün, Kosova’nın bağımsızlığı ve Arnavut milliyetçiliğinin kullanılmasıyla pekiştirileceği ortadadır.

AB’ye gelince... AB, Balkanlar konusunda oldukça hassas. Zira, Avrupa emperyalizminin rüştünü ispatlayabilmesi için Balkanlar iyi bir deney sahası. Ancak, geçmişte Yugoslavya deneyimi de gösteriyor ki, AB kışkırttığı çatışmaları bile zamanla kontrolden kaçırıyor. Ama bu defa daha istekliler. Almanya’nın eski Dışişleri Bakanı Joschka Fischer’in “AB’nin Geleceği Kosova’nın Statüsüne Bağlı” başlıklı yazısı, konuya önem verildiğinin bir başka göstergesi.

Fischer, AB’nin politikası olarak Sırbistan egemenliği altında özerk bir Kosova’yı imkansız görüyor ve Kosova’nın “güçlü bir uluslararası sivil ve askeri varlık altında” bağımsızlığa geçişinin en iyi çözüm olacağını öne sürüyor.

Fischer’in “Kosova’nın kaderi AB’ninkiyle iç içe geçmiş durumda. Güçlü ve istikrarlı bir Kosova, birleşik bir Avrupa gerektiriyor. AB, kendi coğrafyasının ve çıkarlarının merkezindeki bir konu nedeni ile bölünürse, sınırları dışındaki konular hakkında bir dış politika aktörü olarak inanılırlığını da dramatik biçimde azaltır. Ve sadece birleşik bir AB, Rusya’yı Balkanlar üzerinde uyumlu bir politikaya dahil edebilir.” sözleri, Balkanlarda istikrarın(!) AB eliyle sağlanmasının stratejik değerini sergiliyor.

Tüm bunlara rağmen, AB’nin tek başına bağımsız bir emperyalist blok olarak karar alması-şimdilik- mümkün olmadığından, yine ABD-NATO desteğine ihtiyaç duyulacaktır. Bu durumda ise, ABD egemen çevrelerinin istediği şey, yani “birleşik ama Atlantik ittifakına bağlı bir Avrupa” projesi geçerliliğini sürdürecektir, en azından belirli bir süre daha.

Rusya’nın Balkanlar-Kafkasya Eksenli Politikaları

 
Rusya’ya göre Balkanlar, Avrupa’nın karasal güçleriyle girilecek stratejik ilişkilerin sahası, Batıdan gelebilecek tehditlere karşı ön savunma hattı, barındırdığı çeşitli etnik grupları vasıtasıyla da uluslararası diplomaside etkili biçimde kullanılabilecek bir denge aracıdır.

Sovyetlerin dağılmasının ardından, Rusya’da Atlantik yönelimli zengin bürokrat-burjuva güçlerinin Yeltsin yönetimi çatısı altında Amerikan yayılmasına karşı sergiledikleri tavır, özellikle son yıllarda Rus yönetimine egemen olan eski KGB mensubu yöneticiler eliyle belli aşamada durdurulmuş, deyim yerindeyse “kısmi stratejik denge” sağlanmıştır. Bunda, Rusya’nın devlet kapitalizmi anlayışı etrafında örgütlenen Avrasyacı stratejilerin etkisi önemlidir. Gelecekte, Rusya’nın stratejik açılımları belirli oranlarda bu Avrasyacı siyasetin etkisinin görüleceği alanlar olacaktır.

Rusya’nın daha önceki Balkan-Doğu Avrupa politikası da Yeltsin yönetiminde etkili olan “oligarkların” güdümünde ilerliyordu; Amerikan ve AB’li NGO’ların “demokratik açılımlar-piyasa ekonomisi” adına izledikleri taktikler, Doğu Avrupa’da Rusya’nın büyük geri çekilişinin sonucuydu.

Bugün Rus dış politikasının eğilimi hızla Avrasyacılığa doğru kayıyor ve Aleksandr Dugin’in diplomatik açılımları, Putin Rusya’sının Balkanlardaki planlarını belirliyor. Dugin, yeni açılımını temelde “Güneyin Yeni Jeopolitik Düzeni” olarak adlandırıyor ve açıklıyor: “Rusya’nın güney bölgelerinin jeopolitiği, Kuzey ve Doğu problemlerinden ziyade Rusya-Avrasya’nın küresel misyonu ile büyük ölçüde bağlantılıdır.” Rus güneyinin batıyla kesişen en önemli parçalarından biri de Balkan yarımadasıdır.

Rusya’nın Balkanlardaki tek dayanak noktası Sırplardır. Bulgaristan’ın NATO-AB stratejik havzası içindeki rekabetin unsuru haline gelmesi, Yunanistan’ın mevcut Batı yanlısı konumu, Balkan müslümanlarının Türkiye eliyle geleneksel Atlantikçi siyasete yönlendirilmesi Rusya’nın Balkanlardaki oyun kartlarını bire düşürmüştür. Bu nedenle, Rusya’nın Kosova meselesinde yapabileceği en temel şey, Kosova’nın bağımsızlığını mümkün olduğunca engellemektir. Kosova’nın BM GK kararı olmadan bağımsız olması durumunda ise Sırbistan hükümeti üzerinden hareket sahası iyice kısıtlanabilir. Bu durumda, Balkanlarda kendi aleyhine gelişen bölünmeleri ve olası birleşmeleri, başka coğrafyalara taşıması olanaklıdır.

Balkanlarda, Moskova’nın izleyebileceği temel siyaset, Sırpları mümkün olduğunca Yunanistan’la jeopolitik ittifaktan uzak tutmaktır. Sırbistan’da yapılan seçimlerde AB yanlısı partilerin iktidar olmamaları Rusya açısından önemlidir. Ancak, milliyetçi Sırp hükümetlerinin Sırp halkına yönelik icraat yoksunluğu bu durumu tersine çevirecek olursa, Rusya’nın Balkanlarda uzun vadede tasarladığı Balkan Federasyonu projeleri hayata geçemeyecektir. Sırbistan ve Kosova’nın AB’nin 33. ve 34. üyeleri olma ihtimali dikkate alınmalıdır.

Rusya, Kafkasya stratejilerini Balkanlarla aynı mantık içinde kurguluyor. Kafkasya’nın etnik-dinsel açıdan çeşitli olması, enlemsel entegrasyon süreçlerini engelleme ve boylamsal birleşmeleri onaylama anlayışını güçlendiriyor. Balkanlarda gelecekte planlanan Sofya-Belgrat-Atina-Moskova dörtgeni ve bu dörtgen içinde Makedonya’nın “tutkal” konumu, bir benzerini Kafkasya’da Moskova-Bakü-Tahran-Erivan dörtgeniyle ve Karabağ’ın tutkal konumuyla gösteriyor. Bu durumda, Kosova’nın bağımsızlığı ve enlemsel entegrasyon sonucu Arnavutluk’la bütünleşme tehlikesi ve bunların sonucu olarak Makedonya’nın parçalanma riski, Kafkasya’yı da benzer süreçlerle ilgilendiriyor.

“Güney Kafkasya’nın etnik bölgelerinin her türlü enlemsel ayrılmalarını desteklemek, fakat boylamsal entegrasyonu ise aksine pekiştirmek gerekir. Bu çerçevede, faal ayrılıkçı Çeçenistan’ı her türlü vasıtayla Dağıstan’dan ayırarak Hazar denizine çıkışı kapatmak lazım..Dağıstan, Çeçenistan ve İnguşetya’yı Gürcistan’a bağlamak gerekmektedir...Aynı boylamsal mantığın izinden giderek Abhazya’yı doğrudan Rusya’ya bağlamak önemlidir.”(Aleksandr Dugin, Rus Jeopolitiği).

Buradan da anlaşılıyor ki, Rusya Kosova’nın bağımsızlığı ve Arnavut milliyetçiliğinin Balkanlardaki olası hamlelerine karşı, Kafkasya’da Osetya, Abhazya ve Karabağ meselelerinde “yeni jeopolitik düzen” arayacaktır. Nitekim, Kafkasya’da bunun işaretleri de güçlü biçimde veriliyor.

Kafkas ajanslarından gelen haberlere göre, Güney Osetya’da gerginlik günden güne tırmanıyor. Gürcü askerler ile Oset askerleri arasında kısa süren çatışmalar, Kosova’nın bağımsızlığı sonrası hangi aşamaya gelebilir bilinmez ama şurası açık ki; Kafkasya, Balkanların jeopolitik izdüşümü olarak daha fazla gerginliğe sahne olacaktır. Gelişmeler üzerine, Güney Osetya Devlet Başkanı Edward Kokoyti’nin "Eğer savaş çıkarsa bu savaş yalnızca G.Osetya'da olmaz, bu savaş Abhazya ve Kuzey Kafkasya'ya da sıçrayacak ve Kafkasyadaki kardeşlerimiz bize destek verecektir, bu da tüm Kafkasya'nın kana bulanmasına sebep olacaktır." biçimindeki açıklaması ve Abhazya Devlet Başkanı Sergei Bagapsh’in Osetlere yardım sözü gelecekte gerilimin daha büyük çatışmalara tırmanabileceğini gösteriyor.

Bütün bunların yanında, Rusya’nın Kafkasya üsleri meselesi ve bu konuda atılan son bir adım olarak AKKA’yı askıya alması önemli veriler olarak değerlendirilmelidir. Rusya’nın Kafkasya’da bulunan askeri üslerinden dördü Gürcistan’da bulunuyor ve bunlardan Guduata üssü Abhazya sınırları içinde. Guduata üssünün, ABD, AB, AGİT ve AKKA çerçevesinde ihtilaflı bir konu olduğu ve Rusya’nın AKKA’yı askıya aldığı dikkate alınırsa, Abhazya-Osetya meselesinin Kafkas satranç tahtasında nasıl kullanılacağı mühim hale geliyor. Bir de bu hamlenin, Kosova’da Rusya’nın kalelerinden birinin düşürülmesi sonrası nasıl geleceği düşünülürse.

Pandora’nın Kutusu

 
Kosova sorunu, bu haliyle adeta Pandora’nın kutusu. Açılması halinde içinden ne “sürprizler” çıkacağı meçhul. Buraya kadar sayılan Abhazya, Osetya, Karabağ gibi konuların yanında, umulduğundan daha fazla etki sahasına sahip olabilir.

Bunlardan ilki, Moldova sınırları içindeki Transdinyester. Rusya, Romanya aracılığıyla giderek Batı’ya yönelen Moldova’dan, Transdinyester gibi stratejik bir sanayi bölgesini ayırmak isteyebilir.

Kosova’nın bağımsızlığına olumlu bakmayan birçok AB ülkesi de var. İspanya, Bask ve Katalonya bölgeleri için endişeli. Belçika ise Valon ve Flamanlar arası mücadeleden dolayı rahatsız. Brüksel adeta tüm ülkeyi bir arada tutan bağ işlevi görüyor. Slovakya ve Romanya ise Macar azınlıkları için tedirgin.

 
İş yalnızca Avrupa sınırlarında kalmayacaktır. Orta Asya da yaşananlardan nasibini alabilir. ABD’nin “Orta Asya’nın Kürdistan’ı” haline getirmeye çalıştığı Belucistan, İran, Pakistan ve Afganistan topraklarından bazı bölümleri kapsayacak. Kosova’daki UÇK’nın rolünü üstlenecek bir Belucistan Kurtuluş Ordusu Batı emperyalizminin desteğiyle kurulmuş durumda ve Pakistan-İran silahlı kuvvetlerine karşı saldırılar gerçekleştiriyor. Pakistan’ın kuzey bölgelerinde yaşanan çatışmalar, Pakistan’da olası “İslamcı darbe” senaryoları, İran’ın Irak ve Afganistan’da Şiiler üzerindeki “pozitif ya da negatif katkısı” ve Trans-Afgan boru hattının geleceğine bağlı olarak, Kosova sorununun böyle kilometrelerce öteye etkide bulunması, emperyalist sistemin “Bizantizm”e bulanmış diplomatik yöntemleri içinde olanak dışı görünmüyor.

 
Sri Lanka’daki Tamil gerillaları, Tayland’daki ayrılıkçı gruplar, Tibet, Tayvan ve daha çok sayıda çatışma konusu da bunlara eklenebilir. Elbette, tüm bu ihtilafların Kosova sorunuyla benzerlik gösterdiği iddia edilemez, ancak dikkate alınması gereken nokta, güç ve çıkar çatışmalarının yeni yeni oyun sahaları üzerinde etkisini gösterebileceğidir. “Kosova yeryüzündeki son bağımsız devlet olmaz, Kosova’dan sonra yüzlerce Kosova daha ortaya çıkar” diyen Rusya, kendi açısından tehlikeye işaret ediyor. Bu durumda, aslında konuşulması gerekenin Kosova’nın bağımsızlık sürecinden çok, bağımsızlık sonrasında neler yaşanabileceği olduğu kendiliğinden ortaya çıkıyor.

Yorumlar (1)

Yorum yaz

Lütfen yorumunuzun yazının konusu ile alakalı olmasına dikkat edin. Kişisel hakaret içeren yorumlar silinecektir. Reklam amaçlı yorumlar silinecektir. 'Gönder' düğmesine basmadan önce yeni bir güvenlik kodu üretmek için tarayıcınızın *Yenile* düğmesine basın. Yukarıdaki durum yanlış güvenlik kodu girildiği durumlarda geçerlidir.
İsim:
E-posta:
Başlık:
BBCode:
Yorum:
Güvenlik kodu:*

v.1.4.6
© -