SÜNNETLE İLGİLİ ADET VE GELENEKLER

 

Sünnet, Hz. İbrahim'den gelir. İslam’ın insanlara faydalı gördüğü bu sünnet olma ve sünnet etme işi o günden beri Müslümanlar arasında süre gelmiştir. Müslüman, Türk dünyasının çok önemli unsurlarından biri olan sünnet İslam dünyasının asırlardan beri süre gelen, en güzel hasletlerinden biri olup dini bir törendir. Sünnet olan bir çocuk, erkekliğe ilk adımını atar.Prizren’de çocuklarla mütedair geleneksel işlemlerden en önemlisi sünnet geleneğidir.  Çocuklar çoğunlukla okul çağına yakın veya ilkokul yıllarında ergenlik çağına girmeden sünnet edilmektedirler. Prizren’de en çok sünnetler okulların kapanmasından sonra ve yaz mevsiminde yapılır. Bazen de sünnet ilkbaharda okullar tatil olunca ya da sonbaharda okulların açılmasına yakın zamanda yapılır.

 

Sünnet olacak çocuğa “Sünnet Çocuğu” adı verilir. Sünnetler genellikle pazar ve perşembe günleri deneyimli berberler (sünnetçiler)  veya doktorlar tarafından gerçekleştirilir. Sünnet tören hazırlıklarının en önemli bölümünü Sünnetlik Rubası veya elbisesi oluşturmaktadır. Prizren’de sünetlik rubası satılmadığından dolayı önceleri sünnetlik rubası özel olarak yapılmaktaydı. Daha sonra bu rubalar Türkiye’den satın alınmaktaydı. Günümüzde Türkiye’de yapılan bu rubalar Prizren’de de satılmaktadır. Sünnetlik rubasını beyaz takım elbise, kundura, sünenlik şapkası ve “Maşallah” işlemeli mavi satenden kolan veya şerit oluşturmaktadır. Sünnetlik rubaları çocuğun babası tarafından çok daha önce satın alınır. Nazar değmemesi için de sünnet şapkası mavi renktedir. Şapkanın ön kısmında da mutlaka “maşallah” yazılır. Sünetlik rubaları yanı sıra sünnetlik çocuğa çorap, atlet, kilot ve sünnet olduktan sonra giymesi gereken uzun gömlek de alınır.Önceleri Prizren’de sünetleri en deneyimli berberler yapardı. Bugünde az sayıda sünetler berberler tarafından gerçekleşirken, büyük bir çoğunluğu doktorlar tarafından yapılmaktadır. Sünnet yapılacak günde çocuk sabahleyin nuna tarafından yıkanılır ve yıkandıktan sonra teyze tarafından giydirilir. Sünnetlik rubaları giydikten sonra çocuk, ilkin nunanın akabinde de teyze ve diğer kadınların ellerini öper. El öperken herkes çocuğa para verir. Çocuk giydirilirken nazar değmesin diye anlına nuna tarafından kara renkte parmak izi konulur. Tepeden tırnağa kadar sünetlik rubalarını giyen çocuk, sünnet oluncaya kadar o rubalarla kalır. Bu adet ise çocuğun konu, komşuya, mahalleye sünnet olacağının bir göstergesi veya işaretidir.

Sünnet hazırlıklarının önemli bir bölümünü sünnet olacak çocuk kerevetinin yapılmasıdır. Sünnetten bir hafta önce yapılacak olan kerevet evin en büyük ve misafir ağırlayacak odanın başköşesinde, normal boyuttan daha yüksek bir biçimde süslenerek yapılır. Bu kerevet sünnet olduktan sonra çoğun yatacağı ve misafirlerin ziyarete geldiği esnada orada bulunması için yapılır. Kerevetin yapılması için yorgan, çarşaf, döşek ve yatak için gereken diğer eşyalar yanında çeşitli süslemeler de yer almaktadır. Genelde bu süslemeler çocuğu eğlendirecek oyuncaklar yanında kerevetin görkemli gösterilmesine ait olan süslemelerdir. Bunu derken sünnet kerevetine annelerin daha önceden hazırlamış  oldukları en güzel yelpaze, tentene ve satenli çarşaf türleri ve diğer süslü eşyalar konulur. Kerevetin dört köşesine küçük ahşap direkleri takılır. Bu direkler saten ve çeşitli nakışlarla donatılır. Kerevetin ön bölümüne dantelli, yelpaze beyaz çarşaflar serdirilir. Kerevetin iyi gösterilmesi ve şekillendirilmesi malzemenin çokluğuna ve yapan kişinin becerisine bağlıdır.
Yatağın tavanına nazara değmesin diye ince iple asılı sarımsak takılır. Çocuk yatarken bu sarımsağa vurup sallar ve oynar. Genelde sünnet kereveti de doğum kereveti hemen hemen aynı malzemelerle ve aynı şekilde yapılır. Tek farkı sünnet çocuğunun ilgisini çekecek renkli ve ışıklı süslerin ağırlıklı ilaveleridir.
Kerevetin yapılmasına eş dost ve komşular davet edilir ve bütün zaman def eşliğinde müzik ve zevk yapılır, akabinde de gelen misafirlere poğaça kahve ve çeşitli meşrubatlar ikram edilir. Kerevet yapılırken sünnet olan çocukla ilgili eski Prizren türkü ve şarkıları da söylenir.

Çocuk Gezdirme
Sünnet çocuğu, sünnet edilmeden önce aynı günde faytonla ya da daha geçlerde arabayla Prizren’in ana caddelerinde bir araba konvoyu oluşturularak, gezdirilir.  Bu gezdirme olayı önceleri gibi günümüzde de müzikle gerçekleşmektedir. Yani çalgılardan oluşan müzik grubu da bir faytona veya bir arabaya bindirilerek konvoya eşlik eder.  Çok daha önceleri gezdirilen çocuk bir mesire yerine götürülerek orada, konvoyda bulunanlar alay çekerlerdi.  Düğüne benzemesi için bu konvoyda yer alan tüm araba ve çalgıcılara birer havlu da bağlanır.

Sünnetin Yapılışı
Sünnet yaşı genellikle 5 ila 10 yaş arasında olduğundan, çocuğun okulu olmadığı yaz aylarında yapılır. Sünnet olmadan önce çocuk berber tarafından soyulur ve üzerine sünnet entarisi giydirilir. Soyulan çocuğun rubalarını bir çocuk alır ve annesine götürür. Rubaları getiren çocuğa anne para verir.  Çünkü sünnet yapıldığı esnada baba ve anne odaya alınmaz. Ailenin en yakınları bir çarşaf alıp berber ile çocuğu yanı sıra çocuğu ve ayaklarını tutacak daha iki kişiyi de çarşafla oluşturan bölüme alırlar. Başkaların görmemesi için çarşaf kaldırılır. Çocuk güçlü olan dayı, amca veya başka bir akraba tarafından kaldırılır. Bu arada kaldırılırken el ve başını bakmasın diye usülüne göre sıkıca tutar. Diğer kişi ise onun arkasından çocuğun ayaklarını açarak, sünnet esnasında oynamasın diye kendine çekip sıkı tutar. Hoca sünnet duasını okuduğu esnada berber diz çökerek çocuğun karşısına çıkar, usturayı eline alır ve tekbir getirmeye başlar, tekbire oradaki bütün cemaat kaılır. Tekbir sona erince odadan bir feryat veya büyük bir alkış kopar. Bu feryat  veya alkış sünnetin bittiğini gösterir. Böylece çocuk sünnet edilir ve yarası sarılır. Sünnet edilen çocuk berber tarafından kucağa alınır ve yapılan kerevete yatırılır. Üzerine de bir kutu konulur ve çarşafla örtülür.
Sünnet edildikten sonra bütün cemaat hayırlı uğurlu olsun der ve alkışlar devam eder. Avluda veya başka odalarda bulunan misafirler bu alkışları duyunca sünnetin yapıldığını anlar ve o anda avluda bulunan çalgıcılar tarafından müzik yapılır. Bundan sonra babası akabinde de annesi odaya girip çocuğunu bakmaya bgelirler. Anne ve babadan sonra oradaki misafirler kadın, erkek olsun herkes çocuğun başucuna gelip geçmiş olsun diyerek armağanlarını verirler bu armağan ise genelde para vermekle gerçekleşir. Bütün bu dönem içinde berber ise çocuğun yanından hiç ayrılmaz. Ancak çocuk uyuduktan ve uzun bir zaman geçtikten sonra berber buradan ayrılır. Çocuk yatağına yatırılınca mevlit okutulur, mevlidin sonunda sünnette katılan misafirler için yemek verilir. Çocuğun iyi olup olmadığını ve yarasını sarması için berber beş gün sıralı olarak çocuğu ziyaret eder.
Sünnet edildikten sonra çocuğun fazlalığı bir tabla içinde kadınlara gösterilir ve o esnada tablaya kadınlar tarafından para atarlar. Tablada toplanan para berbere verilir ve buna “sünnet başkişi” denir. Aynıca sünnet yapan berbere ziyaretinin son gününde sünnet edilen çoğun annesi tarafından “bohçalık” denilen hediye de verilir ki bu bohçalıkta: mintan (gömlek) don ( kilot), atlet ve çorap bulunur. Bu bahşişler yanı sıra sünnet yapan berbere belli bir ölçüde meblağ da verilir.

Sünnet Düğünü
Prizren’de sünnet iki şekilde yapılır: Mevlitle ve  Sünnet düğünüyle. Erkeklerin bulunduğu kısımda sünnet olunduktan sonra mevlid okunur, yemekler yenir ve cemaat dağılır. Bütün bu esnada müzik eşiliğinde avluda eski Prizren oyunları, şarkı ve türküler söylenir.  Bütün esnada çeşitli meşrubat ve kuru yemiş ve diğer yitecekler misafirlere ikram edilir. Gelen misafirler de çocuğu ziyaret edip  getirmiş oldukları hediyeleri çocuğun yatağının başına bırakılır.
Çocuk sünnet ettirilirken, maddi durumu iyi aileler sünnet düğünü yaparlar ve düğün haberini ve gününü yakın akrabalarına bildirirler. Sünnet düğününden önce yakın akrabalar düğün hediyesi olarak koç ve baklava getirirler. Koçların getirilmesi çalgı-müzik eşliğinde, baklava getirilmesi de def eşliğinde gerçekleşmektedir.  
Sünnet düğünü öncesi bütün aile kadınları ellerine kına takarlardı. En yakın aile üyeleri ise ellerine “bayraklı” denilen kına takarlardı. Tabi ki sünnet düğününden önce, düğüne katılacak olan misafirlere verilmek üzere yemekler de hazırlanır. Önceleri Prizren’de sünnet düğünlerinde altı veya dokuz türlü yemek yenilir. Bu yemekler arasında mutlaka paça, sarma, musakka ve helva bulunur. Yemekler gurup halinde büyük sofralarda yenilirdi.  Baş sofraya hoca ve en yaşlılar oturur. Yemekten sonra misafirlere kahve ve sigara ikram edilir. Yaşlılar yemekten sonra dağılırken, düğün, avluda müzik şenlikleriyle sabahın geç saatlerine kadar eğlenceler, oyunlar yapılarak sünnet düğünü tamamlanır. Prizren’de sünnet düğünleri Cumartesi akşamları yapılırken, Mevlitli düğünleri ise Perşembe akşamları yapılmaktadır.
Sünnettin ilk gününde, en yakın akrabaları hariç, çocuğun ziyaretine gidilmez Ancak sünnettin ikinci gününde düğüne katılan misafirler sünnet edilen çocuğun ziyaretine gelirler ve çocuğu gördükten sonra hediyelerini verirler ve Hal hatır sorulduktan sonra misafirler ayrılırlar. Bu ziyaretler genelde 3 gün fakat bazı defa 5 gün de sürmektedir. Önceleri gelen misafirlere sadece lokum ve gül şurubu verilirken bugün ise gül şurubu yerine meşrubat ikram edilmektedir.
    

Üç günden sonra yani ziyaretlerin sona ermesiyle Sünnet düğünün de bittiği sayılır. Sünnet düğününün bitmesine rağmen yapılan kerevet hemen bozdurulmaz. Bütün olarak daha bir zaman öyle kalır. Çünkü erkeklerden sonra belli bir zamana kadar kadınlar da sünneti kutlamak için ziyarette gelirler.